ความเสี่ยงฟิลเลอร์ใต้ตา
ฟิลเลอร์ใต้ตา ตาบอด
ความเสี่ยงรุนแรงที่พบน้อย
อาการเตือน และการรับมือ
ฉีดฟิลเลอร์ใต้ตาตาบอด เป็นหัวข้อที่น่ากลัวที่สุดของการฉีดฟิลเลอร์ และความจริงคือสามารถเกิดขึ้นได้จริง แต่โอกาสพบน้อยมาก บทความนี้ไม่ได้เขียนเพื่อให้กลัว แต่เพื่อให้คุณรู้ว่ามันเกิดได้อย่างไร สัญญาณแรกคืออะไร แพทย์ควรทำอย่างไร และคุณควรถามคลินิกว่าอะไรก่อนตัดสินใจค่ะ
ชื่องานวิจัยที่ใช้ในหน้านี้อ่านต่อได้ที่ท้ายบทความ ส่วนภาพรวมความปลอดภัยของฟิลเลอร์ใต้ตาอ่านได้ที่ ฉีดฟิลเลอร์ใต้ตาอันตรายไหม และก่อนตัดสินใจว่าฟิลเลอร์เหมาะกับใต้ตาของคุณไหม อ่านที่ ฉีดฟิลเลอร์ใต้ตา ใต้ตาคล้ำได้จริงไหม ค่ะ
ปรึกษาหมอฟรีทาง LINE @rwc1 โทร 091-010-9379
RWC Clinic สรุปให้
- ฉีดฟิลเลอร์ใต้ตาตาบอด เกิดได้จริง แต่พบน้อย งานวิจัยรวบรวมรายงานผู้ป่วยทั่วโลกได้ราว 511 เคสจากทุกตำแหน่งใบหน้า แต่ตัวเลขนี้เป็นจำนวนเคสที่รายงาน ไม่ใช่อัตราการเกิด
- เกิดจากฟิลเลอร์ไหลย้อนไปทางเส้นเลือดที่ไปเลี้ยงจอประสาทตา ไม่มีตำแหน่งใดปลอดภัยจากความเสี่ยงนี้ แม้จมูก หน้าผาก และระหว่างคิ้วจะพบบ่อยกว่า
- อาการมักเกิดทันทีหรือภายในไม่กี่นาที สัญญาณที่พบบ่อยคือปวด หนังตาตก กลอกตาไม่ได้ ผิวเปลี่ยนสี และตามัว ต้องแจ้งให้หยุดฉีดทันที
- งานวิจัยปี 2024 ไม่พบว่าวิธีรักษาใดสัมพันธ์กับการมองเห็นที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ การป้องกันและความพร้อมของคลินิกจึงสำคัญที่สุด
- ไม่มีวิธีใดรับประกันได้ว่าจะไม่เกิด แม้ในมือแพทย์ผู้ชำนาญก็มีรายงานว่าเกิดได้
ฉีดฟิลเลอร์ใต้ตาตาบอดได้จริงไหม
ได้ค่ะ มีรายงานทางการแพทย์ทั่วโลก งานวิจัยปี 2024 ของทีมแพทย์ผิวหนังและจักษุแพทย์จากแคนาดาและสหรัฐฯ รวบรวมเคสสะสมที่ตีพิมพ์ได้ 511 เคส (ตั้งแต่ ค.ศ. 1906 ถึงมีนาคม 2023) ซึ่งเป็นทั้งการสูญเสียการมองเห็นบางส่วนและตาบอดสนิท
511
เคสที่ถูกรายงานในวารสาร ตั้งแต่ ค.ศ. 1906 ถึงมีนาคม 2023 จากทุกตำแหน่งใบหน้า นี่ไม่ใช่อัตราการเกิดต่อการฉีดทั้งหมด
อ่านตัวเลขนี้ให้ถูก
สิ่งที่ชัดคือ ภาวะนี้พบน้อย แต่ผลเสียรุนแรงและมักไม่กลับคืนค่ะ
ฟิลเลอร์ใต้ตาทำไมถึงอันตราย
สมมติฐานหลักคือ ฟิลเลอร์ถูกฉีดเข้าหลอดเลือดโดยไม่ตั้งใจ แล้วไหลย้อนทางเข้าไปในเส้นเลือดแดงที่ไปเลี้ยงจอประสาทตา ทำให้เลือดไม่ไปเลี้ยงเนื้อเยื่อที่เกี่ยวข้อง มีเส้นทางที่อธิบายได้ 4 แบบค่ะ
การบรรยายนี้มาจากงานวิจัยที่รวบรวมการศึกษากายวิภาคและรายงานผู้ป่วย ยังเป็นสมมติฐานที่ใช้อธิบายอาการได้ดี ไม่ใช่ทุกเคสจะอธิบายได้หมด เมื่อมีจุดเชื่อมกันทางเส้นเลือดหลายแห่งทั่วใบหน้า ภาวะนี้จึงเกิดได้จากการฉีดในตำแหน่งใดก็ได้ที่มีเส้นทางต่อไปยังหลอดเลือดของตา
ตำแหน่งไหนเสี่ยงที่สุด
ตัวเลขด้านล่างคือสัดส่วนของตำแหน่งที่ฉีดในเคสที่รายงานทั้งหมด (577 ตำแหน่ง ตั้งแต่ 1906–2023) ไม่ใช่ความเสี่ยงต่อการฉีดแต่ละครั้งค่ะ
ความยาวแถบเทียบกับตำแหน่งที่พบมากที่สุด (จมูก) เป็นสัดส่วนในเคสที่รายงาน ไม่ใช่ความเสี่ยงต่อการฉีดแต่ละครั้ง
ใต้ตาไม่ได้อยู่ในสามอันดับแรก แต่ไม่ได้แปลว่าปลอดภัย งานวิจัยระบุชัดว่าภาวะนี้เกิดได้จากการฉีดในตำแหน่งใดก็ได้ที่มีเส้นทางต่อไปยังจอประสาทตา รวมถึงจุดอื่น เช่น ใบหู และตำแหน่งที่เคยผ่าตัดหรือบาดเจ็บมาก่อนซึ่งเส้นเลือดทำนายยาก จึงควรแจ้งแพทย์ถ้าเคยผ่าตัดหรือบาดเจ็บบริเวณใบหน้าในอดีตค่ะ
อาการเตือนที่ต้องรู้
เคสส่วนใหญ่เกิดอาการทันทีหรือภายในไม่กี่นาทีหลังฉีด แต่มีบางรายงานที่เกิดช้า เช่น ตามัวหลังจากออกจากคลินิกไปราว 1 ชั่วโมง และอีกรายที่พบว่าตาพร่าในวันถัดมา จึงไม่ควรคิดว่ากลับบ้านได้แล้วจะปลอดภัยค่ะ
สัดส่วนของอาการในเคสที่รายงาน (2018–2023) ตัวเลขซ้อนกันได้ คนเดียวอาจมีหลายอาการพร้อมกัน
สัญญาณที่ควรถือว่าเป็นเหตุฉุกเฉิน
ทำอย่างไรเมื่อเจออาการ
แพทย์รับมืออย่างไรเมื่อเกิดเหตุ
ภาวะนี้เป็นเหตุฉุกเฉินทางจักษุ งานปี 2024 สรุปแนวปฏิบัติเบื้องต้นสำหรับแพทย์ผู้ฉีดขณะรอส่งต่อ ไม่ใช่ขั้นตอนให้ผู้รับบริการทำเอง สิ่งที่แพทย์ควรเตรียมและทำมีดังนี้ค่ะ
- มีโปรโตคอลเขียนไว้ล่วงหน้า และมียาสลายฟิลเลอร์ที่ไม่หมดอายุพร้อมเสมอ
- หยุดฉีดทันทีเมื่อสงสัยว่ามีผลต่อสายตา
- ถ้าสงสัยว่ากระทบสมอง ส่งห้องฉุกเฉินเพื่อประเมินโรคหลอดเลือดสมองทันที
- ติดต่อจักษุแพทย์ที่เข้าใจภาวะนี้ และควรมีจักษุแพทย์ที่ติดต่อได้เร็วอยู่ก่อนแล้ว
- ตรวจตาแต่ละข้างและบันทึก ได้แก่ การตอบสนองของรูม่านตา การเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อตา และระดับสายตา
- ถ้าเป็นฟิลเลอร์ HA ฉีดยาสลายขนาดสูงที่ตำแหน่งเดิม บริเวณผิวขาดเลือด และตามแนวหลอดเลือดที่ไปตา รวมถึงรอบรอยบากเหนือเบ้าตา ฉีดซ้ำได้ตามความจำเป็น
- มาตรการเสริมอื่น เช่น นวดลูกตาเป็นรอบ ๆ หรือยาลดความดันในตา เป็นดุลยพินิจของแพทย์และจักษุแพทย์
ข้อจำกัดที่ต้องบอกตรง ๆ: ช่วงเวลาที่อ้างบ่อยที่สุดคือ 90 นาที แต่งานรายงานใหม่เสนอว่าอาจสั้นเพียง 10–15 นาที จึงเน้นให้รู้ตัวเร็วที่สุด ส่วนหลักฐานด้านผล งานปี 2024 พบว่าวิธีที่ใช้บ่อย ได้แก่ ยาสลายฉีดใต้ผิวหนังที่ตำแหน่งฉีด (70.1%) สเตียรอยด์ (57.3%) และยาละลายลิ่มเลือดเข้าหลอดเลือดแดง (56.0%) ไม่มีวิธีใดสัมพันธ์กับการมองเห็นที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ บางรายงานที่ฉีดยาสลายรอบรอยบากเหนือเบ้าตาตั้งแต่ต้นมีการฟื้นตัว แต่ปนกับการรักษาอื่น และการฉีดยาสลายหลังลูกตายังถกเถียง ข้อสรุปคือการป้องกันและความพร้อมของคลินิกสำคัญกว่าการหวังพึ่งการแก้ไขทีหลังค่ะ
ผลลัพธ์ที่ผ่านมาเป็นอย่างไร
ผู้ที่รายงานการเปลี่ยนแปลงของสายตา (318 ราย)
ตัวเลขเหล่านี้มาจากรายงานที่ตีพิมพ์ ซึ่งมีอคติจากการเลือกรายงาน และการประเมินสายตาในแต่ละรายงานไม่เหมือนกัน ผู้เขียนเตือนว่าความชุกจริงน่าจะมากกว่าที่ถูกบันทึกไว้
ฟิลเลอร์ HA สลายได้ แปลว่าปลอดภัยจริงไหม
ไม่ถึงขนาดนั้นค่ะ มีสามข้อที่ควรแยกให้ชัด
HA ถูกรายงานบ่อยเพราะใช้บ่อย
ในเคสปี 2018–2023 ฟิลเลอร์ HA คิดเป็น 79.6% ซึ่งสอดคล้องกับที่ HA เป็นชนิดที่ใช้มากที่สุดในตลาด ไม่ได้แปลว่า HA อันตรายกว่า
ชนิดของฟิลเลอร์มีผลต่อผลลัพธ์
เมื่อเทียบกับไขมันตัวเอง HA มีโอกาสเกิดโรคหลอดเลือดสมองร่วมน้อยกว่าราว 7 เท่า และมีโอกาสสายตาดีขึ้นมากกว่า (OR 6.93) ผู้เขียนเสนอว่าอาจเพราะอนุภาคไขมันใหญ่กว่า
ยาสลายไม่ได้รับประกันว่าฟื้น
การใช้ยาสลายในเคสที่รายงานเพิ่มจาก 41% ในรีวิวปี 2018 เป็น 70.1% แต่อัตราฟื้นของการมองเห็นไม่ได้ดีขึ้นตาม ยาสลายช่วยจัดการกรณีผิวขาดเลือดและก้อนได้ดี รายละเอียดอ่านที่ ฉีดสลายฟิลเลอร์ ส่วนฟิลเลอร์ปลอมหรือไม่ได้มาตรฐาน งานวิจัยนี้ไม่ได้เปรียบเทียบอัตราเทียบกับของแท้ แต่เป็นความเสี่ยงอีกแบบที่ควรเลี่ยง วิธีเช็กอ่านที่ วิธีเช็กฟิลเลอร์แท้
เข็มปลายทู่ช่วยได้แค่ไหน
หลายคนเข้าใจว่าเข็มปลายทู่ (cannula) ทำให้ปลอดภัยแน่นอน ข้อมูลไม่ได้เป็นอย่างนั้น ในเคสปี 2018–2023 มีเพียง 38 เคสที่ระบุอุปกรณ์
ตัวเลขนี้น้อยเกินกว่าจะใช้เปรียบเทียบอัตราความเสี่ยง และงานปี 2024 ระบุว่าประโยชน์ของ cannula และการดูดย้อนก่อนฉีดเพื่อลดการฉีดเข้าหลอดเลือดยังเป็นที่ถกเถียง สิ่งที่ใช้ได้จริงกว่าคือเทคนิคโดยรวมและความพร้อมรับมือค่ะ
ลดความเสี่ยงและคำถามที่ควรถามคลินิก
งานปี 2024 สรุปแนวป้องกันสำหรับแพทย์ไว้ว่า ความรู้กายวิภาคสำคัญแต่ไม่ใช่หลักประกันเต็มร้อย เพราะเส้นเลือดแต่ละคนไม่เหมือนกัน แนวทางหลักคือ รู้ตำแหน่งเสี่ยงสูง รวมถึงบริเวณที่เคยผ่าตัดหรือบาดเจ็บ ฉีดช้า ใช้แรงกดต่ำ ฉีดทีละน้อยในแต่ละรอบ ขยับเข็มหรือ cannula ต่อเนื่อง ระวังเป็นพิเศษกับสารที่ละลายไม่ได้ เช่น ไขมันตัวเอง และอัลตราซาวด์ช่วยดูหลอดเลือดได้ แต่ต้องฝึกและเพิ่มเวลาในการทำหัตถการ
เหตุการณ์นี้เกิดได้แม้ในมือแพทย์ที่ผ่านการฝึกและมีประสบการณ์ ขณะที่ในเคสที่ระบุผู้ฉีด 14 จาก 35 เคส (40%) เป็นผู้ที่ไม่ใช่แพทย์ ส่วนใหญ่ไม่มีใบอนุญาตหรือไม่ได้อยู่ในสายการแพทย์ ก่อนฉีดจึงควรถามคลินิกดังนี้ค่ะ
- ผู้ฉีดเป็นแพทย์หรือไม่ และตรวจรายชื่อได้ที่ แพทยสภา
- คลินิกมีแผนฉุกเฉินและยาสลายฟิลเลอร์พร้อมในห้องหรือไม่
- มีจักษุแพทย์ที่ติดต่อและส่งต่อได้เร็วหรือไม่
- ฟิลเลอร์ผ่าน อย. และขอตรวจกล่องและเลขล็อตได้หรือไม่
- ใบยินยอมระบุความเสี่ยงตาบอดและโรคหลอดเลือดสมองไว้หรือไม่
- แจ้งแพทย์ว่าเคยผ่าตัดหรือบาดเจ็บบริเวณใบหน้าหรือไม่
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ฉีดฟิลเลอร์ใต้ตาตาบอดพบบ่อยแค่ไหน?
พบน้อย แต่ไม่มีตัวเลขอัตราที่แน่ชัด เพราะงานวิจัยนับเฉพาะเคสที่ถูกรายงาน และจำนวนที่ฉีดทั้งหมดไม่ทราบ จึงไม่ควรเชื่อตัวเลขเปอร์เซ็นต์ที่ไม่ระบุแหล่งที่มาค่ะ
ตาบอดจากฟิลเลอร์เกิดตอนไหน?
ส่วนใหญ่เกิดทันทีหรือภายใน 10 นาทีหลังฉีด มีบางรายที่ช้ากว่า เช่น ผ่านไปราว 1 ชั่วโมงหรือสังเกตเห็นในวันถัดมา จึงต้องรู้สัญญาณเตือนและไม่รอดูอาการค่ะ
สายตาที่เสียไปจากฟิลเลอร์ฟื้นได้ไหม?
ฟื้นได้บางราย แต่ส่วนใหญ่ไม่ฟื้น ในเคสที่รายงานผล ฟื้นเต็มที่ 6.0% ดีขึ้นบางส่วน 25.8% ไม่ฟื้น 68.2% ถ้ายังเหลือการมองเห็นบางส่วนตอนเริ่มเป็น โอกาสดีขึ้นมากกว่าค่ะ
ถ้าปวดเบ้าตาหรือผิวเปลี่ยนสีหลังกลับบ้านแล้วควรทำอย่างไร?
โทรหาคลินิกทันทีและไปห้องฉุกเฉิน ไม่ต้องรอ แจ้งว่าฉีดฟิลเลอร์มาเมื่อไร ที่ไหน และชนิดอะไร ส่วนบวมหรือช้ำทั่วไปที่ไม่มีอาการเหล่านี้ อ่านที่ การดูแลหลังฉีดฟิลเลอร์ใต้ตา และ ฉีดฟิลเลอร์ใต้ตาบวม ค่ะ
ใต้ตาเสี่ยงกว่าจมูกหรือหน้าผากไหม?
ในรายงาน จมูก หน้าผาก และระหว่างคิ้วพบบ่อยกว่า รอบดวงตาอยู่ที่ราว 3.3% ของตำแหน่งที่รายงาน แต่ตัวเลขนี้ไม่ใช่ความเสี่ยงต่อการฉีดแต่ละครั้ง และภาวะนี้เกิดได้จากทุกตำแหน่งที่มีเส้นทางต่อไปยังหลอดเลือดของตาค่ะ
แหล่งอ้างอิง
- Doyon VC, Liu C, Fitzgerald R, Humphrey S, Jones D, Carruthers JDA, Beleznay K. Update on Blindness From Filler: Review of Prognostic Factors, Management Approaches, and a Century of Published Cases. Aesthet Surg J. 2024;44(10):1091–1104. doi:10.1093/asj/sjae091
- Beleznay K, Carruthers JDA, Humphrey S, Jones D. Avoiding and Treating Blindness From Fillers: A Review of the World Literature. Dermatol Surg. 2015;41(10):1097–1117. doi:10.1097/DSS.0000000000000486
- Beleznay K, Carruthers JDA, Humphrey S, Carruthers A, Jones D. Update on Avoiding and Treating Blindness From Fillers: A Recent Review of the World Literature. Aesthet Surg J. 2019;39(6):662–674. doi:10.1093/asj/sjz053
- U.S. Food and Drug Administration. FDA Safety Communication: Unintentional injection of soft tissue filler into blood vessels in the face. 2015. fda.gov
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์สำหรับกรณีเฉพาะ หากมีอาการระหว่างหรือหลังฉีด ให้ติดต่อแพทย์และไปห้องฉุกเฉินทันที
สรุป
ฉีดฟิลเลอร์ใต้ตาตาบอดเกิดได้จริงแต่พบน้อย เกิดจากฟิลเลอร์ไหลย้อนไปตามเส้นเลือดจนไปปิดหลอดเลือดของตา อาการมักเกิดทันทีและต้องหยุดฉีดกับไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อพบ ผลของการรักษายังไม่ดีนักแม้จะมียาสลาย จึงควรเลือกแพทย์ที่เป็นแพทย์จริง ถามคลินิกถึงแผนฉุกเฉินและยาสลายที่พร้อม และไม่เชื่อคำที่ว่าอย่างนั้นอย่างนี้ปลอดภัยแน่นอน ไม่มีวิธีใดปลอดภัย 100% ค่ะ
ถ้าอยากปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจ สอบถามได้ที่ LINE @rwc1 โทร 091-010-9379 หรือ Facebook: RWC Clinic
เขียนโดย ดร.พญ.ภัทรชนน อัศววรฤทธิ์ (หมอขนม) เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเวชกรรม ว.48223
ปรึกษาแพทย์ฟรี
RWC Clinic อาคาร Summer Point ซอยสุขุมวิท 69 ใกล้ BTS พระโขนง เปิดทุกวัน 11:00–20:00 น.
LINE: @rwc1 โทร 091-010-9379ผลลัพธ์ของการรักษาขึ้นอยู่กับสภาพผิวและร่างกายของแต่ละบุคคล ควรปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจเข้ารับบริการ
ทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านผิวหนัง RWC Clinic


